Artysta: Jan Matejko
Rok powstania: 1889
Nurt artystyczny: Polskie malarstwo historyczne
Wydarzenie historyczne: Początki chrystianizacji Polski, 965–966
Cykl: Dzieje cywilizacji w Polsce
To reprodukcja obrazu „Zaprowadzenie chrześcijaństwa R.P. 965”, namalowanego przez Jana Matejkę w 1889 roku. Dzieło przedstawia symboliczną scenę wprowadzenia chrześcijaństwa na ziemie polskie za panowania księcia Mieszka I, ukazując jedno z najważniejszych wydarzeń w historii powstającego państwa polskiego. Obraz otwiera słynny cykl Matejki „Dzieje cywilizacji w Polsce” i przedstawia przemiany religijne, polityczne oraz kulturowe, które towarzyszyły włączeniu państwa Piastów do chrześcijańskiej Europy.
Chrzest Polski w 966 roku uznawany jest za jedno z przełomowych wydarzeń w dziejach Polski. Mieszko I, pierwszy historycznie potwierdzony władca z dynastii Piastów, przyjął chrześcijaństwo w obrządku łacińskim, co wzmocniło jego pozycję polityczną i otworzyło drogę do rozwoju struktur kościelnych. Decyzja ta sprzyjała również zacieśnianiu stosunków dyplomatycznych z chrześcijańskimi państwami Europy.
Istotną rolę w tych wydarzeniach odegrała Dobrawa (Dąbrówka), czeska księżniczka z dynastii Przemyślidów, która przybyła na dwór Mieszka i została jego żoną. To właśnie rok 965, tradycyjnie wiązany z jej przybyciem, został umieszczony przez Matejkę w pełnym tytule obrazu. Artysta zamierzał bowiem przedstawić nie tylko sam chrzest władcy, lecz także szerszy proces wprowadzania chrześcijaństwa i zachodnich wzorców kulturowych na ziemie Polan.
Scena rozgrywa się nad Jeziorem Lednickim w Wielkopolsce, w pobliżu Ostrowa Lednickiego, jednego z najważniejszych ośrodków władzy pierwszych Piastów. W centrum kompozycji znajduje się Mieszko I, wspierający jedną rękę na krzyżu, a drugą na mieczu, symbolizującym władzę książęcą. U jego stóp leży rozbity posąg pogańskiego bóstwa, oznaczający odchodzenie od dawnych wierzeń. W oddali widoczne są zabudowania grodu na wyspie.
Po lewej stronie Matejko przedstawił świętego Wojciecha udzielającego chrztu Czciborowi, bratu Mieszka I. Obecność świętego Wojciecha jest świadomym zabiegiem symbolicznym i nie stanowi dosłownego odtworzenia wydarzeń z 965 lub 966 roku, ponieważ przyszły biskup i męczennik był wówczas jeszcze dzieckiem. Jego postać podkreśla historyczne związki chrystianizacji Polski z Czechami i późniejszym rozwojem polskiego Kościoła.
Wśród pozostałych postaci wyróżnia się Dobrawa w jasnym stroju, trzymająca zapaloną świecę, będącą symbolem nowej wiary. Matejko umieścił także Radzima Gaudentego, późniejszego pierwszego arcybiskupa gnieźnieńskiego, oraz postacie duchownych i członków książęcej drużyny. Każdy z tych elementów podkreśla inny aspekt przemiany państwa Piastów: religijny, polityczny, społeczny i kulturowy.
Obraz należy do cyklu „Dzieje cywilizacji w Polsce”, obejmującego dwanaście kompozycji historycznych powstałych w latach 1888–1889. Choć „Zaprowadzenie chrześcijaństwa” otwiera cykl pod względem przedstawionej chronologii, Matejko namalował je jako ostatnie, między 13 stycznia a 7 lutego 1889 roku. Seria ukazuje najważniejsze etapy rozwoju polskiej państwowości, kultury, religii i instytucji.
Dzieło powstało w okresie zaborów, kiedy Polska nie istniała jako niepodległe państwo. Przedstawiając początki państwowości Piastów i rozwój polskiej cywilizacji, Matejko podkreślał historyczną ciągłość narodu oraz znaczenie wspólnej pamięci. Obraz łączy więc tematykę religijną z refleksją nad tożsamością narodową, początkami polskiej państwowości i miejscem Polski w historii Europy.
Kompozycja wyróżnia się bogactwem symboli, starannie przedstawionymi postaciami historycznymi i rozległym krajobrazem wczesnośredniowiecznej Wielkopolski. Krzyż, miecz, rozbity posąg pogański, zapalona świeca i gród na Ostrowie Lednickim tworzą rozbudowaną opowieść o przemianach zachodzących w państwie pierwszych Piastów.
Oryginał został namalowany techniką olejną na desce dębowej i mierzy 79 × 120 cm. Obraz należy do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie i znajduje się w depozycie na Zamku Królewskim w Warszawie. Jan Matejko (1838–1893) był jednym z najwybitniejszych polskich malarzy historycznych, którego twórczość odegrała ogromną rolę w kształtowaniu narodowej wyobraźni historycznej.
Dziś „Zaprowadzenie chrześcijaństwa” pozostaje ważnym dziełem polskiego malarstwa historycznego, przedstawiającym Mieszka I, Dobrawę, chrzest Polski i początki chrześcijańskiej państwowości polskiej.
